Statystyki nadwagi i otyłości
Dane o rozkładzie masy ciała w populacji — dla świata z arkusza informacyjnego WHO za 2022 rok, dla Polski z Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia GUS z 2019 roku. Przy każdym wykresie piszemy, z którego raportu pochodzi i jakie ma ograniczenia.
Dorośli na świecie według kategorii BMI (2022)
- BMI poniżej 25 — 57%
- Nadwaga (BMI 25–29,9) — 27%
- Otyłość (BMI ≥ 30) — 16%
Źródło: WHO — Obesity and overweight, dane za 2022 rok. WHO podaje dla osób w wieku 18 lat i więcej dwie wartości: BMI ≥ 25 u 43% i BMI ≥ 30 u 16%. Pozostałe dwie części wykresu to różnica między nimi — nadwaga bez otyłości 27% i BMI poniżej 25 u 57%. WHO nie publikuje w tym zestawieniu osobnego odsetka niedowagi u dorosłych, dlatego nie pokazujemy tej kategorii.
Nadmierna masa ciała w Polsce (dorośli, 2019)
Nadwaga i otyłość według grup wieku
Źródło: GUS, Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. (Europejskie Ankietowe Badanie Zdrowia, EHIS; wskaźnik BMI policzono dla 16 865 respondentów). Odsetek obejmuje łącznie nadwagę i otyłość (BMI ≥ 25) u osób w wieku 15 lat i więcej. Wzrost i masę ciała respondenci podawali sami, bez pomiaru kontrolnego — sam GUS zaznacza, że wartości mogą być zaniżone lub zawyżone.
Co zmieniło się na świecie między 1990 a 2022 rokiem
Dwie wartości publikowane wprost przez WHO, bez interpolowania czegokolwiek pomiędzy nimi.
W liczbach bezwzględnych oznacza to 2,5 miliarda dorosłych z BMI co najmniej 25 w 2022 roku, z czego ponad 890 milionów żyło z otyłością. WHO podaje, że częstość otyłości wzrosła między 1990 a 2022 rokiem ponad dwukrotnie, ale nie publikuje w tym arkuszu jednej oficjalnej wartości dla 1990 roku — dlatego jej tu nie podajemy.
Źródło: WHO — Obesity and overweight. Analizą stojącą za tymi liczbami jest NCD Risk Factor Collaboration, The Lancet 2024 — 3663 badania populacyjne, 222 miliony uczestników. Wcześniej w tym miejscu stał wykres liniowy 1975–2022, w którym tylko wartości skrajne pochodziły z raportu, a punkty pośrednie były naszą własną interpolacją. Usunęliśmy go, bo wykres wygląda jak dane i nikt nie pyta go o źródło.
Otyłość a ryzyko chorób współistniejących
Liczne badania epidemiologiczne łączą podwyższone BMI ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia poniższych schorzeń.
| Schorzenie | Powiązanie z podwyższonym BMI |
|---|---|
| Cukrzyca typu 2 | Silne — otyłość jest jednym z głównych czynników ryzyka insulinooporności |
| Choroby sercowo-naczyniowe | Silne — podwyższone BMI wiąże się z nadciśnieniem i miażdżycą |
| Wybrane nowotwory (jelita grubego, piersi, trzonu macicy) | Umiarkowane do silnego, zależnie od typu nowotworu |
| Zwyrodnienie stawów (kolana, biodra) | Silne — dodatkowe obciążenie mechaniczne stawów |
| Bezdech senny | Silne — otyłość to główny czynnik ryzyka |
Powyższe zestawienie ma charakter poglądowy i opiera się na ogólnie przyjętej wiedzy epidemiologicznej, w tym na wnioskach z analiz takich jak Prospective Studies Collaboration (2009, The Lancet) czy Global BMI Mortality Collaboration (2016, The Lancet). Pełne odniesienia znajdziesz w zakładce Publikacje naukowe. Indywidualne ryzyko zależy od wielu dodatkowych czynników i powinno być oceniane przez lekarza.
Jak czytać te liczby
Statystyki dotyczące nadwagi i otyłości bywają cytowane częściej, niż rozumiane, dlatego przed wyciąganiem wniosków z powyższych wykresów warto podać kilka zastrzeżeń.
To szacunki, a nie spis powszechny. Dane populacyjne o masie ciała pochodzą z badań prowadzonych na próbach, a wyniki zależą od tego, jak próbę dobrano. Dlatego liczby dla tego samego kraju i tego samego roku mogą różnić się między źródłami o kilka punktów procentowych — i dlatego opisujemy nasze liczby jako orientacyjne, a nie dokładne.
Masa podawana przez respondentów zaniża wynik. Część danych pochodzi z badań ankietowych, w których respondenci sami podają wzrost i masę ciała. Ludzie mają tendencję do zaniżania masy i zawyżania wzrostu, a oba błędy przesuwają wyliczone BMI w dół. Oznacza to, że badania oparte na deklaracjach najprawdopodobniej zaniżają rzeczywistą skalę nadwagi, a te oparte na pomiarze wykonanym przez ankietera są bliższe prawdy.
Statystyki opierają się na BMI, z wszystkimi jego ograniczeniami. Badania populacyjne klasyfikują ludzi według BMI, bo to jedyny wskaźnik, który da się uzyskać tanio dla setek tysięcy uczestników. Przenosi to na statystykę słabości opisane w naszym artykule o ograniczeniach wskaźnika BMI: część grupy liczonej jako „nadwaga” to osoby o dużej masie mięśniowej, a część grupy z BMI „prawidłowym” ma zbyt wiele tkanki tłuszczowej. Na poziomie całej populacji te błędy w dużej mierze się znoszą, dlatego statystyka pozostaje użyteczna — ale właśnie dlatego nie mówi nic o konkretnej osobie.
Korelacja to nie przyczyna
Tabela skutków zdrowotnych powyżej pokazuje siłę związku między otyłością a poszczególnymi schorzeniami i warto rozumieć, co taki związek właściwie znaczy. Silne powiązanie podwyższonego BMI z cukrzycą typu 2 nie oznacza, że każda osoba z otyłością zachoruje na cukrzycę, ani że każdy przypadek cukrzycy jest spowodowany masą ciała. Oznacza, że w dużej populacji ryzyko w jednej grupie jest wyższe niż w drugiej.
Kierunek zależności również wymaga ostrożności. W części przypadków niska masa ciała jest skutkiem choroby, a nie jej przyczyną — dlatego badania nad śmiertelnością pokazują podwyższone ryzyko na obu końcach zakresu BMI, a wzrost na dolnym końcu tłumaczy się częściowo utratą masy u osób już chorych. Analizy uwzględniające ten efekt, takie jak Global BMI Mortality Collaboration (2016), dają inny obraz niż te, które go nie uwzględniają.
Na koniec wniosek praktyczny: te liczby opisują populację i służą polityce zdrowia publicznego — nie są narzędziem do oceny własnej sytuacji. Statystyka mówiąca, że nadmierną masę ciała ma ponad połowa dorosłych Polaków, nie mówi nic o tym, czy masz ją Ty; to może pokazać wyłącznie pomiar, a jego interpretacja należy do lekarza. Dlaczego, wyjaśniamy w Zastrzeżeniach medycznych, a pełną listę źródeł znajdziesz w Publikacjach naukowych.
O tej stronie
Tomasz Kowalczyk · właściciel i redaktor serwisu · aktualizacja: 16 sierpnia 2026
Każda liczba na tej stronie pochodzi z jednego z czterech wymienionych niżej raportów, a przy każdym wykresie napisaliśmy, z którego. To zmiana wobec wcześniejszej wersji: część wartości była opisana wyłącznie jako „dane szacunkowe na podstawie ogólnodostępnych raportów”, bez wskazania konkretnej publikacji, roku i populacji — a kilka z nich nie zgadzało się z tym, co te raporty faktycznie podają. Liczby, których nie dało się doprowadzić do źródła, usunęliśmy, zamiast je przeformułowywać.
Źródła danych:
- WHO — Obesity and overweight (fact sheet) — źródło wszystkich liczb światowych na tej stronie: BMI ≥ 25 u 43% dorosłych i BMI ≥ 30 u 16% w 2022 roku wobec 25% w 1990, a także definicje kategorii.
- GUS — Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. — źródło wszystkich liczb dla Polski: Europejskie Ankietowe Badanie Zdrowia (EHIS), wskaźnik BMI policzony dla 16 865 respondentów w wieku 15 lat i więcej, wraz z podziałem według płci i grup wieku.
- NCD Risk Factor Collaboration (2024), The Lancet — DOI 10.1016/S0140-6736(23)02750-2 — recenzowana analiza stojąca za liczbami WHO: 3663 badania populacyjne, 222 miliony uczestników, 200 krajów.
- NFZ — masa ciała i wzrost jako dane dla zdrowia publicznego — tło o tym, jak w Polsce zbiera się dane o masie ciała; nie bierzemy z niego żadnej liczby na tej stronie.
Jeśli znajdziesz tu liczbę rozbieżną z aktualną wersją któregoś z tych raportów, napisz do nas przez formularz kontaktowy — zgłoszenia błędów traktujemy priorytetowo.